In het kort
- Soort: Zandoogjes | Satyrinae
- Namen: (NL) Kleine heivlinder | (LA) Hipparchia statilinus | (EN) Tree Grayling
- Vliegtijd: Eind juli tot half september, met de piek in augustus. Eén generatie per jaar.
- Habitat: Grootschalige, open stuifzanden en heideterreinen met veel kale grond. De vlinder heeft extreme warmte nodig en zit graag op het hete, kale zand.
- Status: Zeer zeldzaam en ernstig bedreigd (Rode Lijst). De soort heeft enorm te lijden onder de vermesting (stikstof), waardoor het open zand dichtgroeit met grassen en mossen.
- Waardplant: Voornamelijk Buntgras (Corynephorus canescens), dat groeit op open stuifzanden.
- Voorkomen: Vroeger in de duinen en op de zandgronden, nu is er nog maar één vitale populatie over in Nederland: het Kootwijkerzand op de Veluwe. In Zuid-Europa is de soort algemener.
Korte omschrijving:
Een middelgrote, saai gekleurde vlinder. De bovenzijde is donkerbruin en wordt zelden getoond (ze zitten altijd met gesloten vleugels). De onderzijde is grijsbruin gemarmerd, vaak met een witte band die grilliger is dan bij de gewone Heivlinder. De schutkleur is verbluffend goed op grijs zand en korstmossen.
Fotografie van de Kleine heivlinder
De Kleine heivlinder | Hipparchia statilinus is de "heilige graal" voor veel Nederlandse vlinderfotografen, simpelweg omdat hij zo ongelooflijk zeldzaam is geworden in ons land. Wie deze soort wil zien, moet in augustus naar het Kootwijkerzand op de Veluwe. Dit enorme stuifzandgebied is het laatste echte bolwerk van de soort in Nederland.
Het fotograferen is een geduldspel. De vlinder is een meester in camouflage. Als hij landt op het grijze zand of tussen het Buntgras, "verdwijnt" hij bijna volledig. Vaak zie je hem pas als je hem bijna vertrapt en hij opvliegt, om tien meter verderop weer neer te ploffen. Ze zitten vrijwel altijd met de vleugels gesloten.
Een typisch gedrag om vast te leggen is thermoregulatie. Op hete dagen (op het zand kan het 50 graden worden!) gaan ze recht op hun poten staan om afstand te houden van de hete grond. Als ze juist warmte nodig hebben, kantelen ze hun lichaam loodrecht op de zon om zoveel mogelijk straling op te vangen. Vanwege de saaiere kleuren is het mooi om te spelen met de omgeving: gebruik het Buntgras of de paarse heide in de achtergrond voor wat kleurcontrast.
